ΑΝΘΟΥΛΑ  ΔΑΝΙΗΛ

© Poeticanet 

 

 

 

Ημέρα Ποίησης και Εορτασμοί

 

Αν όλοι θέλουν να έχουν λόγο και να αποφασίζουν για όλα, τότε θα επικρατήσει το χάος
                                                                                                 (Πλάτωνος Πολιτεία).

 

 

Μια ωραία ανοιξιάτικη ημέρα, η 21^η Μαρτίου, επελέγη, μετά από πρόταση του ποιητή Μιχάλη Μήτρα και του πεζογράφου Βασίλη Βασιλικού και έγινε δεκτή από την UNESCO, ως Παγκόσμια  Ημέρα Ποίησης…  Την Ημέρα εκείνη όλοι διαβάζουν. Και επειδή αυτοί που διαβάζουν είναι πάρα πολλοί, η Ημέρα της Ποίησης εορτάζεται και πριν και μετά την 21 Μαρτίου για να προλάβουν όλοι να τρέξουν από το ένα μικρόφωνο στο άλλο και  να διαβάσουν τον καημό τους.

Αναρωτιέμαι: έτσι την  εννοούσαν οι εισηγητές αυτή την Ημέρα; Ή μήπως εννοούσαν ότι την ημέρα εκείνη θα πρέπει να ακούγεται ΠΟΙΗΣΗ, μεγάλη και αληθινή και σπουδαία, να την ακούν οι νεότεροι επίδοξοι και να προβληματίζονται και να ανεβαίνουν με δέος μπροστά στο μικρόφωνο, για να απαγγείλουν τους στίχους των μεγάλων ποιητών και όχι τους δικούς τους. 

Η εντύπωσή μου είναι πως έχουμε ξεχάσει τι εορτάζουμε πραγματικά και καταδικάζουμε μια υψηλή τέχνη στα χρονικά όρια της περίστασης, παραβλέποντας το ότι η Ποίηση διατρέχει τον 25^ο αιώνα της και πριν φτάσει σε μας σήμερα, που την «εορτάζουμε» επισήμως και παγκοσμίως, υπήρξαν ποιητές που εκείνοι θα έπρεπε να προβάλλονται και ποτέ δεν το κάνουμε… Επομένως η ημέρα θα έπρεπε να ονομαστεί Ποίηση "Contemporaine" ποίηση του τώρα, της περίστασης, δελτίον ειδήσεων σε στίχους, χωρίς στίχους, μέτρο και ρυθμό (το επιβάλλει η μόδα άλλωστε).  

Βέβαια, είναι συγγνωστόν και συγχωρητέον· ο καθένας να θέλει να πει τα δικά του, και έτσι δικαιολογείται γιατί όλοι αυτοί που συρρέουν  στα διάφορα στέκια και εγγράφονται στους αναγνωστικούς καταλόγους, νομίζουν πως η Ημέρα της Ποίησης είναι η ημέρα της δικής του ποιητικής δημιουργίας. Και αφού είναι της δικής τους δημιουργίας, εξαιρούνται ο Όμηρος, οι τραγικοί και λυρικοί, οι μεσαιωνικοί, οι νεότεροι και σύγχρονοι μεγάλοι ποιητές και ανθούν μόνο τα αγριόχορτα στον κάμπο…

Από την άλλη,  ερωτώ, δεν είναι αλαζονεία και ασέβεια,  να περιοριστεί η ελληνική ποίηση στο μικρούλικο «εγώ» του καθενός, στο ασήμαντο στιχούργημά του,  που πολύ συχνά ακούμε να μας λέει καμαρώνοντας : «μόλις τώρα, περιμένοντας τη σειρά μου,  το έγραψα»;

Αλήθεια, αυτούς που παραβιάζουν τους γραμματικοσυντακτικούς κανόνες –τρισάθλια τα Ελληνικά των οι βάρβαροι, έγραφε ο Καβάφης, ποιος τους έχρησε ποιητές και κατά παράταξιν τιμωρούν το ακροατήριό τους, βεβηλώνοντας ό,τι μεγάλο και καλό έχει μείνει ανεόρταστο την Ημέρα της Ποίησης;  Πού είσαι, Γιώργο  Σεφέρη,  που έλεγες πως έφτυσες «κυριολεκτικά αίμα» για να ολοκληρώσεις τον «Ερωτικό Λόγο;»  Πού είσαι, Διονύσιε Σολωμέ, που έψαχνες τη λέξη για να την βάλεις στον στίχο σου, που άφησες στίχους μισκοκαμωμένους που τους είπαν «θραύσματα» ή «αποσπάσματα», αλλά είναι αριστουργήματα μέσα στην ανολοκληρωσή τους; Πώς τολμούν και ανεβαίνουν στο βήμα και λένε τα «στιχάκια» τους,  στιχάκια του ταγκό χωρίς μουσική, που έλεγε ο Σεφέρης, στιχοπλοκές άτεχνες  που συναγωνίζονται την εγγραφή στο πίσω μέρος του φύλλου του ημερολογίου στον τοίχο της κουζίνας;

Ποιος από αυτούς τους επίδοξους ένιωσε τι εννοεί ο Οδυσσέας Ελύτης,  όταν ξενυχτάει κοιτάζοντας την Πούλια που περνάει στους ουρανούς «κάποτε λίγο σταματά στο φτωχικό μου και ρωτά»·  ΚΑΠΟΤΕ,  όχι κάθε μέρα,  κάθε μέρα και ποίημα, σαν κουτσουλιά από τα περιστέρια της γειτονιάς! Άραγε,  κατάλαβε κανείς  από αυτούς τους «ποιητές» που αποφοίτησαν από ποιος ξέρει πού,  ότι καμία δημιουργία δεν γίνεται χωρίς ψυχή, νου και γνώση, μελέτη  και αίσθημα βαθύ; Και επιμένουν: διάβασέ με και γράψε και για μένα· είμαι πολύ καλός!!!

Οι πιο πολλοί από τους εμφανιζόμενους στα μικρόφωνα της Ημέρας δεν γνωρίζουν τι είναι ποίηση και τι γράφτηκε πριν από αυτούς. Η πρώτη μέρα της δημιουργίας γι’ αυτούς άρχισε με τη δική τους παρουσία.  Και δεν ντρέπονται να ανεβαίνουν και να απαγγέλλουν  καθημερινότητες βαφτισμένες ποίηση. Σαν να λένε: Είναι όλοι τους εχθροί μου. Εγώ είμαι ένα μοναδικό ταλέντο…

Το κακό δεν είναι το ότι δεν γράφουν καλά, αλλά το ότι πολλοί αξιόλογοι που δεν κάνουν θόρυβο γύρω από το όνομά τους, χάνονται μέσα στον πολτό· και αυτό είναι μεγάλο κακό.

Αλήθεια, όλους αυτούς που γράφουν δεν τους συγκινεί κανένα ποίημα από το σχολικό βιβλίο –τι πιο απλό- ή από μια έγκριτη Ανθολογία Ελληνικής Ποίησης. Δεν υπάρχει τίποτα από τον μέγα γενάρχη Όμηρο…; Δεν τους συγκινεί καμία ωραία σκηνή από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, υψίστης ποιητικής δύναμης  που θα μπορούσε εκείνη την ημέρα της Ποίησης να ακουστεί; Ή μήπως δεν θα μπορούσαν κάποιοι ευαίσθητοι να μας θυμίσουν Εγκώμια ή Ύμνους ή στοχαστικούς στίχους π.χ. ενός Ρωμανού Μελωδού ή Γρηγορίου Ναζιανζηνού;  Δεν ακούνε την κραυγή ενός Κάλβου, ενός Παλαμά, ενός Σικελιανού;   Ούτε τον Καρυωτάκη πουβτη σάρκα και το αίμα έβαλε στους στίχους, χωρίς να προλάβει να δει πόσο τον αγάπησαν οι επόμενες γενιές και πόσο σπουδαίος ήταν;

Το θέμα έχει βαθιές ρίζες και η απορία μου βρίσκει την απάντησή της στην σκέψη του προαναφερθέντος Γρηγορίου:

«Αυτόν τον καιρό βλέπω πολλούς να γράφουν / λόγους χωρίς μέτρο που ρέουν εύκολα/ και σπαταλούν με κόπο αρκετό χρόνο/ με μόνο κέρδος την κενή φλυαρία». Θα διόρθωνα εδώ,  χωρίς κόπο και χρόνο…. Η ζωή τρέχει και πρέπει να προλάβουν…

Στα νεότερα χρόνια ένας ποιητής που είναι περισσότερο γνωστός ως διηγηματογράφος, ο Γεώργιος Βιζυηνός, έγραψε ένα ποίημα με τίτλο «Ο ΝΕΟΣ ΤΡΟΒΑΔΟΥΡΟΣ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ, αλλιώς  «Άραις μάραις κουκουνάραις». Ακούστε τι λέει:

Ο ΝΕΟΣ ΤΡΟΒΑΔΟΥΡΟΣ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ

Μὰ τοῦ Παρνασσοῦ τὰς κίσσας
καὶ τὸ δέρμα τοῦ Μαρσύου,
κ᾿ ἐγὼ πρέπω μεταξύ σας,
ποιηταὶ ἀπὸ γραφείου!
Δόξαν ἐπαιτῶν καὶ κλέος,
σύρω ἐκ τετριμμένης πήρας,
τροβαδοῦρος κ᾿ ἐγὼ νέος,
λείψανον θραυσθείσης λύρας
καὶ σᾶς ψάλλω καθαρά:
τραλαλά, τραλαλαρά,
«ἄραις μάραις
 κουκουνάραις».

Κ᾿ ἐγὼ μέλπων, καταισχύνω
τὰς Ἀρκαδικὰς Σειρήνας
καὶ γενναῖον ζύθον πίνω
εἰς τὰς κλασικὰς Ἀθῆνας
καὶ σοβῶ διὰ τοῦ πλήθους
ὑψηλαύχην μουσοπῶλος,
ὑπὸ θέρμης κακοήθους
παρακρούων ἀσυστόλως,
δεξιὰ κι᾿ ἀριστερά:
τραλαλά, τραλαλαρά,
«ἄραις μάραις
κουκουνάραις».

Κ᾿ ἐγὼ γράφω. Κι᾿ ἂν ὁ χάρτης
λείψη ἐκ τῆς πολυγραφίας
(ὁ πιστός μου κύων μάρτυς,
μετασχῶν τῆς ἐργασίας)
πάσαν θύραν, πάντα τοῖχον,
πρὸς τὸ πεῖσμα τῶν κυρίων,
καταβρέχω διὰ στίχων
καὶ τὸν κάλαμόν μου ξύων,
σχεδιάζω τολμηρά:
τραλαλά, τραλαλαρά,
«ἄραις μάραις
κουκουνάραις».

Τοὺς κριτὰς κ᾿ ἐγὼ φορτίζω,
 ὡς τὸν Ἡρακλῆν Αὐγείας
καὶ τὴν δάφνην τοῖς χαρίζω,
ἂν μοὶ δώσουν τὰς χιλίας.
Ἂν μ᾿ ἐκδάρουν πλὴν τὸ δέρμα,
παρ᾿ ἀξίαν ἐννοεῖται
καὶ τὸ τελευταῖον σπέρμα
τοῦ νοός μου ἐξαντλεῖται
ἐν τῷ σπείρειν μοχθηρά:
τραλαλά, τραλαλαρά,
«ἄραις μάραις
κουκουνάραις».

Λοιπόν, μὰ τὰς λάλους κίσσας
καὶ τὸν μάρτυρα Μαρσύαν,
κ᾿ ἐγὼ πρέπω μεταξύ σας,
κύκνοι κατὰ φαντασίαν.
Ἀφοῦ πρὸς κοινόν μας κλέος,
τὴν πατρώαν λύραν σύρας,
τρουβαδοῦρος ἐγὼ νέος,
ἐκ τῆς παλαιᾶς μου πείρας,
σᾶς τὰ εἶπον φανερά:
τραλαλά, τραλαλαρά,
«μ᾿ ἄραις μάραις
κουκουνάραις».

Ἐν ἐκστάσει κ᾿ ἐγὼ θῶκον
ποιητοῦ καὶ δάφνην εἶδον
καὶ οἰστρήλατος διώκων
τὸν χορὸν τῶν Ἰλισίδων,
ἄχ, προσκρούσας ἐκυλίσθην
εἰς τοῦ ποταμοῦ τοὺς βράχους
καὶ ὁπόταν ἀφυπνίσθην,
ἔψαλον μὲ τοὺς βατράχους,
εἰς τ᾿ ἀκάθαρτα νερά:
τραλαλά, τραλαλαρά,
«ἄραις μάραις
κουκουνάραις».

Κ᾿ ἐγώ, ὁσάκις εἰς τὴν πόλιν
μείνει ἡ Μοῦσα ἄνευ ζωπύρου,
ἀνταλλάσω τὴν ἀσβόλην
μὲ τὴν δρόσον τοῦ Φαλήρου·
κι᾿ ἀσπασθεῖς, διὰ τῆς αὔρας,
τὰς γυμνὰς τῶν Ναϊάδων,
κυνηγῶ χελώνας, σαύρας,
δι᾿ ἀκάρπων πεδιάδων,
τονθορίζων σοβαρά:
τραλαλά, τραλαλαρά,
«ἄραις μάραις
κουκουνάραις».

Το ποίημα είναι πολύ μεγάλο, Ναι, το διακείμενο πολύ πλούσιο, Ναι, η στιχοποιία είναι άρτια, Ναι, ο αυτοσαρκασμός περισσεύει, Ναι,  το ποίημα βραβεύτηκε, Ναι … αλλά ο ποιητής ασκεί αυστηρή κριτική στον εαυτό του με λόγο πολύ πιο σκληρό από τη δική μου εδώ διαμαρτυρία.

Πάμε στιχάκια μου, να τραγουδήσουμε, θα κάνουμε τον κόσμο να μας μισήσει… έλεγε ο  Έζρα Πάουντ  και φαίνεται πως οι νέοι ποιητές αυτόν έχουν για πρότυπο

Από την άλλη, ο Ελύτης προσεύχεται

Ποίηση ω Αγία μου - συγχώρεσέ με /αλλ’ ανάγκη να μείνω ζωντανός
          να περάσω από την άλλη όχθη

Λοιπόν, προτείνω στην UNESCO να κρατήσει την Ημέρα της Ποίησης ως έχει για κάθε μικροπικραμένο… και να θεσπίσει μια άλλη Ημέρα Ποίησης που θα είναι για την αληθινή Ποίηση.

Από την άλλη, προτείνω να μη με πάρετε στα σοβαρά. Ο δρόμος μου  τρέχει ραγδαία προς τα εμπρός κι εγώ ολοταχώς προς τα πίσω για να  προλάβω το παρελθόν που απομακρύνεται και φοβάμαι μην το χάσω ή  μη χαθώ μέσα στη «μοντερνιά» που με συνθλίβει. 

Όσο για σένα, hypocrite lecteur, αν δεν με ακούσεις, πολύ καλά θα κάνεις. Γιατί έτσι γίνεται σήμερα και έτσι κάνουν όλοι και όλες. Να θυμάσαι μόνο πως ούτε εσύ θα αλλάξεις τον κόσμο γράφοντας ούτε εγώ γκρινιάζοντας. Και οι δύο μας κάνουμε αυτό που μας αρέσει· απλώς, ας έχουμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας ότι αυτά που γράφουμε δεν είναι δι’ αιώνιον ζωήν προωρισμένα . ..

Ανθούλα Δανιήλ