Εκτύπωση του άρθρου

επιτέλεση- τελετή, τέλος, τελεία, πολυτέλεια, συντέλεια, εκτελεστής, τελειώνω, τελεστής, συντελεστής, εκτελώ, επιτελείο, τελετουργία αποτελεσματικότητα, τελεσφορία, ιεροτελεστία…
                                                                            Για την Επιτέλεση -On Performance
                                                                                                  Δημοσθένης Αγραφιώτης 
 
Με τον όρο performance  διακρίνεται το σύγχρονο είδος ελεύθερης έκφρασης, παρουσιασμένο παραστατικά σε κοινό από ένα καλλιτέχνη ή μια ομάδα καλλιτεχνών, προσανατολισμένων κυρίως σε θέματα κοινωνικού προβληματισμού, με πρόθεση συνήθως καταγγελτική.  Ο αγγλικός όρος  performance έχει περάσει στη γλώσσα μας ως «περφόρμανς»  με ελληνικούς χαρακτήρες ή εξελληνισμένος ως «επιτέλεση», ενώ ευρύτερα στον  πολύγλωσσο κόσμο επικρατεί κυρίως αμετάφραστος. Στον ελεύθερο χώρο της επιτελεστικής τέχνης /performance art δοκιμάζονται οι εκτός συμβατικών τόπων και παραδοσιακών τρόπων  καλλιτεχνικές αναζητήσεις και κατευθύνσεις ποιητών, χορευτών, μουσικών, εικαστικών, ηθοποιών και άλλων δημιουργών τέχνης. Παράγοντες κάθε επιτέλεσης,  προσχεδιασμένης ή αυθόρμητης,  είναι ο performer/επιτελεστής,  το κοινό και οι μορφές της αλληλόδρασης τους.
 
Ο επιτελεστής δρα, το κοινό παρακολουθεί την εξέλιξη αυτής της δράσης. Ζητούμενο είναι στη διάρκεια της  να προκύψει η υποβλητική  ατμόσφαιρα που ευνοεί την αλληλεπίδραση  επιτελεστή και θεατή, τη μεταξύ τους σχέση, επικοινωνία,  ανταλλαγή ενέργειας και συγκίνησης. Στην επιτελεστική ποίηση ο επιτελεστής, με εργαλείο το σώμα του, σωματοποιεί τον ποιητικό λόγο και τον αποδίδει ζωντανά στο κοινό ως εικόνα, ήχο, κίνηση. Αποσπασμένη από την ακινησία της έντυπης σελίδας και τη σιωπή του μοναχικού αναγνώστη, η ποίηση επεκτείνεται επιτελεστικά στον κοινωνικό  χώρο ως θεατρικός λόγος, τραγούδι,  τελετουργία,  διαμαρτυρία, εξομολόγηση, λογοπαίγνιο, δρώμενο πειραματικό και  εφήμερο που επιζητεί την ενσυναίσθητη ανταπόκριση  των θεατών του και συχνά την ενεργό συμμετοχή τους. 
 
Ιστορικά, η επιτέλεση/περφόρμανς επανεμφανίζεται στη δεκαετία του 1960 στα πλαίσια της μεταμοντέρνας εποχής του δυτικού κόσμου,  με κύριους προδρόμους της τα ριζοσπαστικά μοντερνιστικά κινήματα των αρχών του 20ου αιώνα -Νταντά, Φουτουρισμό, Υπερρεαλισμό. Αρχικά διακρίνεται για την κοινωνική κριτική της και τον ανατρεπτικό χαρακτήρα της απέναντι σε καθιερωμένες μορφές τέχνης, ενώ όμως οι κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες αλλάζουν και η ψηφιακή  τεχνολογία απογειώνεται, η ανατρεπτική στάση της αμβλύνεται ή μάλλον μετασχηματίζεται. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, οι αναπάντεχες επιτελέσεις των δρόμων, των ανοιχτών υπαίθριων χώρων, των εγκαταλειμμένων κτιρίων και αφανών καφέ-μπαρ ενδίδουν εν μέρει στη σκέπη ονομαστών μουσείων και γκαλερί, στην προβολή τους από κατεστημένα περιοδικά τέχνης, στην ένταξη τους στις επίσημες σελίδες της ιστορίας της τέχνης. Ωστόσο, ως είδος, συνεχίζει να παραμένει στον καλλιτεχνικό χώρο ιδιότυπα σε συνεχή πειραματισμό με νέους τρόπους έκφρασης  και νέα μέσα. 
 
 
 
        
Στην κάρτα του δηλώνει λακωνικά «ποιητής, καλλιτέχνης διαμέσων, επιτελεστής». Στην πραγματικότητα, ο Δημοσθένης Αγραφιώτης είναι ένας ακούραστος ερευνητής και ενθουσιώδης πρωτοπόρος στους σύγχρονους πολυχώρους της ποίησης,  της φωτογραφίας, της επιτέλεσης, της ζωγραφικής της εγκατάστασης, των διαμέσων, πολυμέσων και νεότερων μέσων της ψηφιακής μας πραγματικότητας. Έργα του έχουν εκτεθεί  σε ατομικές και συλλογικές εκθέσεις ανά τον κόσμο,  βιβλία δοκιμίων, θεωρητικές μελέτες και ποιητικές συλλογές  του κυκλοφορούν σε πολλές γλώσσες, η συμμετοχή του σε καινοτόμες εκδόσεις και εναλλακτικές καλλιτεχνικές εκδηλώσεις εκτιμάται για την ευρηματικότητα της. Είναι ειδικός  στην τέχνη της περφόρμανς, άλλωστε είναι και ο ανάδοχος της στα ελληνικά με τον όρο «επιτέλεση», που έχει περάσει και σε ξένα συγγράμματα ως «epitelesi”. 
 
Στη συνέντευξη που ακολουθεί συζητούμε πτυχές της ποιητικής επιτέλεσης. 
 
Κύριε Αγραφιώτη, στα έργα σας συνδέετε την ποίηση με τις εικαστικές τέχνες, με τη φωτογραφία, τη μουσική,  την εγκατάσταση, τη video art, την ψηφιακή τεχνολογία.  Πρόκειται για πειραματικές τεχνικές ή μια άλλου είδους ποιητική; 
 
Η χρήση του όρου “πειραματικός/ή” δεν αποτελεί τίτλο αυταξίας ή  και εγγύηση ουσίας, αυθεντικότητας και ποιότητας γι' αυτό θεωρώ ότι η  επιστράτευση του όρου “ποιητική” είναι πιο έγκυρη. Σ' αυτό το πνεύμα το ποίημα καλείται να αναδυθεί σε μια ποικιλία  εκφραστικών πεδίων που κι εσείς αναφέρετε στην ερώτησή σας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το τελικό αποτέλεσμα είναι εξασφαλισμένο κι  ότι  υπακούει αυτόματα σε προδιαγραφές αριστείας. Η δε αναζήτηση αρμών έξω από τη γλωσσική επικράτεια αποτελεί μια επώδυνη δοκιμασία, αλλά προσδίδει στο ποιητικό ενέργημα  ιδιαίτερη πυκνότητα.  Οι ποιητές είχαν πάντα τις λέξεις και τις εικόνες για να κτίσουν μια κοσμογονία, μια θεογονία, μια κοινωνιογονία, μια ψυχογονία, σήμερα, λέξεις από διαφορετικές γλώσσες συναγωνίζονται  εικόνες σε πλανητική κυκλοφορία. Σ' αυτό τον πολλαπλασιαστικό πληθωρισμό, η ποιητική δημιουργικότητα έγκειται στην τιθάσευση  της ποικιλότητας των λέξεων και των εικασμάτων, καθώς και των ανθρώπινων χειρονομιών  και  των αντιστοίχων των ρυθμών τους.
 
Το γραπτό ποίημα του βιβλίου παραμένει για πάντα στη σελίδα  του για τον αναγνώστη.  Το προφορικό ποίημα τελειώνει μαζί με την επιτέλεση του.  Τι μένει μετά  από αυτό στο κοινό;
 
Το μεγάλο πλεονέκτημα του βιβλίου είναι η διαρκής επανάγνωσή του. Με  την  ένταση στο “εδώ και τώρα” της επιτέλεσης καλλιεργείται ένας εφήμερος θρίαμβος του στιγμιαίου. Θα πρέπει αυτή η στιγμή να είναι εξαιρετικά πυκνή και σύνθετη. Γι’ αυτό εξάλλου  πολύ λίγες είναι οι σημαντικές  επιτελέσεις, όπως λίγα είναι τα έξοχα ποιήματα. Η  ανέλιξη της επιτέλεσης απευθύνεται σε όλες τις αισθήσεις και κινητοποιεί τις χωροχρονικές συντεταγμένες  με  ειδικό τρόπο, ώστε να πλησιάσει, να προσεγγίσει με απαιτήσεις τις αντιφάσεις και τις συγκρούσεις  που συνδέοντα με το κοινωνικό γίγνεσθαι. Η επιτέλεση δεν αποτελεί μια καταναλωτική συνήθεια  ή απλή διασκέδαση-ψυγαγωγία αλλά στοχεύει στη δημιουργία  απαρχών και συνθηκών για προσωπικές και συλλογικές ανακατατάξεις. Το “κοινό” δέχεται  ισχυρό λάκτισμα  για αναθεωρήσεις και ανάληψη νέων πρωτοβουλιών: η επιτέλεση  ως “δεύτερον κινούν”.  
 
Πιστεύετε ότι τα συχνά πλέον φεστιβάλ ποίησης, οι όλο και περισσότερες δημόσιες ποιητικές αναγνώσεις και επιτελέσεις,  έχουν φέρει την ποίηση πιο κοντά στον καθημερινό άνθρωπο; 
 
Αναμφίβολα τα Φεστιβάλ Ποίησης επιστρατεύουν την επιτέλεση για ν' αποκτήσουν  κι ένα χαρακτήρα θεάματος και να προσφέρουν πολλαπλές φορτίσεις στους συμμετέχοντες θεατές-''πελάτες”. Συχνά, η  συνδρομή γίνεται με τρόπο επιφανειακό, σχεδόν κυνικό, και κυρίως χωρίς  σαφή γνώση των ορίων της επιτέλεσης και  το πιο σημαντικό, των ερευνητικών αναζητήσεων στην επικράτεια της επιτέλεσης. Ωστόσο, η συνδρομή της επιτέλεσης μπορεί να οργανωθεί με τρόπο συνεκτικό και ουσιαστικό. Η δυσκολία  ποσοτικού προσδιορισμού της συμβολής της επιτέλεσης, καθώς και το αβέβαιο της υπόστασης του “καθημερινού” ανθρώπου δεν επιτρέπουν τη διατύπωση σίγουρων συμπερασμάτων. Εκείνο που είναι σίγουρο, τα Φεστιβάλ ποίησης  με  νέα καινοτόμα στοιχεία διευρύνουν  τα  ποιητικά είδη και προσελκύουν  το κοινό  που λίγο ή πολύ έχει χάσει την επαφή με την ποίηση  γενικά.  Επιπλέον, τα Φεστιβάλ  με επιτελέσεις επιτρέπουν  τη διαφοροποίηση στους τρόπους επαφής των συμμετεχόντων με τις ποικίλες μορφές ποίησης. Για παράδειγμα το Φεστιβάλ Ποίησης  στην πόλη Lodeve στη Νότιο Γαλλία, επέτρεψε για μια  περίοδο περίπου μιας δεκαετίας, την ανάδειξη μια μικρής πόλης με υψηλή ανεργία ως  πολιτιστικό πόλο στον χάρτη της Μεσογείου. Η ποίηση έρχεται αρωγός στο μετασχηματισμό μιας πόλης και ταυτόχρονα αναζητεί μια ανανεωμένη αλληλόδραση με το “ευρύτερο κοινό”, υιοθετώντας μεταξύ άλλων  πρακτικών και τις ποιητικές επιτελέσεις.
 
Παρατηρείται μια απορριπτική στάση για την προφορική ποίηση της επιτέλεσης από την πλευρά της παραδοσιακά γραπτής ποίησης.  Πώς θα το σχολιάζατε;
 
Η επιφυλακτικότητα, η άρνηση και η απόρριψη της προφορικής ποίησης  σε κοινωνίες με κυρίαρχη παρουσία της γραφής, είναι σχεδόν μοιραία. Η προφορική ποίηση, σε πολλαπλές υποστάσεις, όπως οι  γραμματιστές-lettristes  ή rap  poets  ή οι ηχητικοί ποιητές-sound poets, αποτελεί ένα πεδίο ερευνών και αναζητήσεων και  έχει προνομιακές  συσχετίσεις με τη μουσική.  Από την  άποψη της πολυπλοκότητας, η προφορική ποίηση συναγωνίζεται επάξια την γραπτή και  εξαρτάται, εξάλλου πιο κρίσιμα και από τις τεχνολογίες επικοινωνίας. Είναι  γνωστή, ιστορικά, η επίδραση του μαγνητοφώνου στην ανέλιξη της ηχητικής ποίησης-στη Γαλλία  ο Bernard Heidsieck, δεν δημοσίευε χαρτώα-έντυπα βιβλία, ωστόσο κέρδισε το κρατικό βραβείο ποίησης για το εξαιρετικό του έργο σε ήχους, εικόνες και επιτελέσεις.  Tο καίριο πρόβλημα εδώ είναι το πώς αναδύεται και λειτουργεί η ακόλουθη  εξίσωση: αισθητό/ νοητό/ ορατό/ λεκτέο/ προφορικό/ γραπτό  σε κάθε στιγμή στην πολιτιστική ανέλιξη μιας κοινωνίας. Το διώνυμο προφορικό/γραπτό  αποτελεί ένα πολύτιμο  εργαλείο για την επίλυση της προαναφερόμενης  εξίσωσης, χωρίς να αποκλείονται εντάσεις μεταξύ των δύο συνιστωσών του διώνυμου. Αντίθετα, η σύγκρουση μεταξύ τους  μπορεί να είναι ευεργετική και για  τα δυο πεδία ποιητικών εξερευνήσεων. Στην Ινδία όπου ακόμη η προφορική παράδοση κατέχει  διακριτή παρουσία, η εμπιστοσύνη στην  προφορικότητα είναι  υψηλή. Πάντως, η πρόβλεψη για το μέλλον πριμοδοτεί τον προφορικό , λόγω των ανακατατάξεων της επιστήμης και τεχνολογίας  ιδιαίτερα με τις προχωρημένες εφαρμογές  της τεχνητής νοημοσύνης στο χώρο της επικοινωνίας.
 
Είστε καλλιτέχνης με διεθνή παρουσία. Πώς βλέπετε την σύγχρονη πραγματικότητα της ελληνικής ποίησης;  Υπάρχουν «νέες» φωνές ή τάσεις ανανέωσης;  
 
Δηλώνοντας ευθύς αμέσως ότι η γνώση μου της ελληνικής ποιητικής παραγωγής  είναι ανεπαρκής, διαπιστώνω όμως, ως προς το όλο εύρος  και την υφή των διαφοροποιήσεων του ποιητικού πεδίου, μια σημαντική θετική μεταβολή, καθώς επίσης μια αύξηση των διασυνδέσεων με τα διεθνή ρεύματα. Ειδικότερα, τίθεται το ερώτημα  αν, σε σχέση με την “κρίση”, οι  σύγχρονοι Έλληνες ποιητές βρήκαν την ευκαιρία να εξασφαλίσουν μια νέα λειτουργικότητα του ποιητικού λόγου. Αν οι ποιητές άνοιξαν  πρωτόγνωρους δρόμους γραφής και επιτέλεσης, για να σταθούν με παρρησία και επάρκεια στις προκλήσεις του τώρα και κυρίως του μέλλοντος: καταστροφή του πλανήτη, γενίκευση της ανισότητας, κυριαρχία του ελάχιστου παρονομαστή στις διεθνείς αλληλοδράσεις, διάχυτη αβεβαιότητα...  Διακρίνω τη θέληση για μια  πιο διευρυμένη παρουσία της ποίησης, αλλά δεν μπορώ να αποτιμήσω την εμβέλεια αυτών των  ποιητικών προταγμάτων (projects) ή εγχειρημάτων.
 

 
Θα θέλατε να κλείσουμε αυτή τη συζήτηση, με ένα καλό λόγο προς  τους νέους έλληνες ποιητές του εικοστού πρώτου αιώνα;
 
Μου ζητάτε, αν καταλαβαίνω καλά, να διατυπώσω οδηγίες προς τους “ναυτιλλομένους ποιητές”, που ετοιμάζονται για την μεγάλη περιπλάνηση στα αρχιπελάγη των λέξεων και της ποίησης. Το αίτημα σας υπονοεί ότι η εμπειρία νομιμοποιεί τη διατύπωση   συμβουλών και ενδείξεων. Νομίζω ότι  η νομιμότητα μπορεί να γεννηθεί και από την τόλμη και το “θράσος”. Σ' αυτό το πνεύμα, ας φροντίσουν οι νέοι ποιητές να ζητήσουν τα πιο ακραία μονοπάτια της ποιητικής γεωγραφίας χωρίς a-priori  ιεραρχήσεις, χωρίς να υπάρξουν χρονολογικές προϋποθέσεις και εξαρτήσεις. Και ως πρώτο βήμα  προς αυτήν τη κατεύθυνση , τους καλώ να δείξουν τα αυθαίρετα όρια αυτών των οδηγιών. 

Γιώργος Χουλιάρας

ποίηση & περφόρμανς (ή επιτέλεση)

στοιχεία θεωρίας περιποίησης

Καθώς επιτάσσει την κομψότητα του τέλους, που κάθε τελετουργία επιτελεί, η επιτέλεση διατηρεί τον αέρα μίας επιτήδευσης, όταν την ελληνική, πλέον, λέξη περφόρμανς αντικαθιστά. Αν form και μορφή συλλαβικά ταυτιστούν κατ’ αντιστροφήν, ενώ το δια πάρει τη θέση του per, σε δια-μόρφωση μετενσαρκώνεται η performance, με έναν αυθόρμητο φορμαλισμό, που χαρακτηρίζει κάθε παράσταση.

Πολλά δεν χρειάζεται να επαναληφθούν σχετικά με την ποίηση, που περικλείει οίηση, ακόμη και όταν ίση θα ήθελε να εμφανιστεί. Πολύ κομψή για την ηλικία της, ως μητέρα του λόγου, η ποίηση δεν αποφεύγει την εκζήτηση, λες και από τρεμάμενο χέρι ξέφυγαν σκιές του μακιγιάζ. Μικρή σημασία έχει σε ποιο μπουντουάρ σύρθηκαν οι γραμμές.

Πέρα από όσα θεωρητικά έχουν διαμειφθεί, η επιτέλεση παραπέμπει σε παράσταση κατασκευασμένου, δηλαδή δημιουργικού, λόγου ή ποίησης. Αυτό ισχύει κατ’ επίτασιν και όχι κατ’ επίφασιν. Η διαρκής επιτελεστικότητα του λόγου απορρέει από δύο γενετικές συνθήκες. Πρώτον, ο λόγος συνεχώς δίνει μία παράσταση. Δεύτερον, κάθε τελετουργία συνιστά εργονομία του τέλους εξ αρχής.

Ο συνειδητά έντεχνος λόγος ταυτίζεται με τη λογοτεχνία. Είναι αποτέλεσμα της δράσης των ποιητών ή (κατα)σκευαστών του λόγου ή (συν)γραφέων γενικότερα, καθώς από την ποίηση διαφοροποιούνται άλλα είδη του λόγου, όπως το θέατρο, που ως «ποίηση εν κινήσει» αρχίζει στη Δυτική παράδοση.

Λόγω των χαρακτηριστικών του, εκ προοιμίου έντεχνος είναι όμως ο λόγος και όταν δεν καλλιεργείται συνειδητά, αλλά απορρέει όπως εκτυλίσσεται. Οι εκ φύσεως αυτές έντεχνες ιδιότητες του λόγου, δηλαδή η φυσική επιτελεστικότητά του, επιβεβαιώνονται από τους κατά τεκμήριο καλλιεργημένους, εφόσον δεν συνειδητοποιούν τα εν λόγω χαρακτηριστικά, όταν με κατάπληξη διαπιστώνουν τον λογοτεχνικό αυθορμητισμό του καθημερινού, λαϊκού, δημοτικού ή όπως αλλιώς αποκληθεί λόγου.

Επιπλέον, ο θαυμασμός των λογίων για την εκφραστικότητα του λόγου, που θεωρείται ναΐφ, αποτελεί και ένα άλλοθι, που τους επιτρέπει να παρακάμπτουν σύγχρονους δημιουργούς και ανταγωνιστές τους, παραπέμποντας σε όσα περιγράφουν ως πηγή. Υποδειγματική παράκαμψη αυτού του τύπου συνιστούν οι επαναλαμβανόμενοι έπαινοι του Σεφέρη για τον Μακρυγιάννη.

Ως φύσει έντεχνος, ο λόγος βρίσκεται διαρκώς σε παράσταση. Ισοδύναμη με συνειδητή καλλιέργεια του λόγου, η ποίηση τελετουργείται ως περφόρμανς. Η διαδικασία αυτή διεκπεραιώνεται μέσω της σχέσης προφορικότητας και γραφής, που εμπερικλείει ο λόγος και κατ’ εξοχήν η ποίηση ως μήτρα κάθε είδους γραφής. Πολλά από τα επιμέρους στοιχεία υπακούουν στην ένταση της αντίθεσης και συμπληρωματικότητας μεταξύ της σημασίας και του ήχου των λέξεων ως δομικών μονάδων του ποιητικού λόγου.

Πρόσφατες μελέτες τοποθετούν παλαιότερα από ό,τι άλλοτε πίστευαν το πότε οι άνθρωποι άρχισαν να γράφουν και να μιλούν. Νέα πιθανά σημεία έναρξης του προφορικού και γραπτού λόγου προσθέτουν (προ)ιστορικό βάθος στις διαδικασίες ανάπτυξής του, στον βαθμό που ιστορικότητα και γραπτός λόγος συμπίπτουν. Η αυξημένη αρχαιότητα της γραφής προσφέρει χρόνο για την εντύπωση των επιδράσεων της νευροβιολογίας της ανάγνωσης, που επίσης αποτελεί πεδίο σύγχρονης έρευνας.

Στη μακρά διάρκεια, μικρές είναι οι διαφορές μεταξύ συγγραφής και αντιγραφής. Για γραφείς πρόκειται ούτως ή άλλως. Ο συγγραφέας είναι ένας αντιγραφέας, από τον οποίο λείπει κάποιο πρωτότυπο να αντιγράψει, οπότε από το μυαλό του καθελκύει ένα επιπλέον γραπτό, που προσβλέπει ότι θα επιπλέει στον ωκεανό της προφορικότητας.

Η γραφή αποτελεί παρτιτούρα, που ο αναγνώστης καλείται να εκτελέσει για να παραχθεί μουσική. Μετά την επικράτηση του αλφαβητισμού, η παραγωγή συνήθως επιτελείται σε συνθήκες σόλο, στο μυαλό του κάθε ατόμου που διαβάζει δηλαδή. Συνεχίζουν όμως να διοργανώνονται δημόσιες αναγνώσεις, που μιμούνται θεατρικές παραστάσεις, παραπέμποντας σε αρχαίους αοιδούς και τροβαδούρους αναλφάβητων. Η διαρκής επιτελεστικότητα και προφορικότητα του λόγου εξηγεί γιατί μας ενδιαφέρει το πώς διαβάζουν τα ποιήματά τους εκείνοι που τα έχουν γράψει, ακόμη και αν δεν διαθέτουν τη δεξιότητα να το κάνουν με τρόπο απολαυστικό.

Εξ αρχής η ποίηση ανταγωνίζεται την επιγραμματικότητα της διαφήμισης, της αρχαίας διαδικασίας που γνωστοποιεί οτιδήποτε. Σε σχέση με την αφηγηματικότητα, ο ποιητής είναι ένας κονφερασιέ, που επί της σκηνής του λόγου συνδέει τα νούμερα του προγράμματος ενός ψυχικά και σωματικά κερματισμένου κόσμου, που στα παρασκήνια ενδυματολογικά μεταμορφώνονται. Ο κυκλισμός του λόγου αντιστοιχεί στην ανακύκλωση της ύλης.

Η παράσταση του λόγου συνιστά μία τελετουργία του τέλους, αν οριστικό είναι ό,τι έχει ειπωθεί. Η επιτέλεση επιτέλους κουρντίζει τους εν ζωή συγγραφείς, ενώ συγχορδίζονται όσοι έχουν αποχωρήσει. Παρά τις προκλητικά αναγνώσιμες επιτάφιες ρήσεις, οι νεκροί δεν φημίζονται για τη φιλαναγνωσία τους. Κιβωτός ή κάψουλα για αρχαιολόγους του μέλλοντος πάντως μπορεί να αποδειχθεί κάθε αφορισμός, που τους ορισμούς εξορίζει.

Γιώργος Χουλιάρας

 

Τρεις πράξεις πριν απ’ το ποίημα  


Αυτά πού έρχονται· εικασίες και οράματα, λέει.
Εκείνα που έγιναν· είναι η γνώση μας. Ο καθρέφτης του αύριο
..

✍️

 

Πράξη πρώτη

Ι
Λίγο πριν, και λίγο μετά τη γραφή.
Όχι επάνω σε χαρτί, αλλά, στο χώρο.  
Σαν κάλεσμα αστραπής, που λέει:
 
«Ελάτε να μπείτε και σεις μες στο ποίημα.
Να γίνεται μέλλον· τώρα. Ιστορία.
Τραγούδι των χρωμάτων.»

Α, πως χτυπούσε η καρδιά!

Όλα όσα θα γίνουνε,
                είναι ήδη μπροστά μας.

Το είπε το πουλάκι στο κλαδί,
το λέει το πρώτο αστέρι.
Το ερπετό ανάμεσα στα χόρτα.

Για να γίνουνε φως τα σκοτάδια,
πρέπει να είμαστ’ εμείς η φωτιά,
και η νύχτα το κάρβουνο.

ΙΙ  
Ας αρχίσει το έργο, λοιπόν. Χωρίς προλεγόμενα, και χωρίς θέμα. Το θέμα· είμαστε ‘μείς. Αυτός ο αρχαίος, κυκλικός χορός που λέγεται ζωή. Θέατρο, όπου καθένας, μαζί με τους άλλους πλάθει τον ρόλο του· που είναι ο εαυτός του. Μαζί λοιπόν: Λόγος. Και αντίλογος. Και: «ἔστιν οὖν τραγῳδία…»  

ΙΙΙ
Γράφω: άρα υπάρχω στο φως.
Επειδή πρέπει να ζήσω την κάθε στιγμή,
μες στο μαχόμενο πλήθος. Εδώ, στο παρόν.

Στις πλατείες και στους δρόμους, τα δρόμενα.  
 
Πράξη μελλοντική του παρόντος.
Ορατή ουτοπία.
Χαμόγελα, πίστη, απόφαση.
 
Πριν απ’ το ποίημα· υπάρχω.
Μετά το ποίημα· ζω!
Με το ένα πόδι στη γη,
             με τ’ άλλο στ’ αστέρια.

                                              ✍️

Πράξη δεύτερη

(Θαυμαστό Αλονάκι μιας άλλης αλήθειας, το ποίημα.)

Ι
Πλάι στα χόρτα· χόρτο κι εγώ. Βυθίζομαι μια παλάμη βαθιά στο σκοτάδι.
Συνυπάρχω εκεί με το σκουλήκι. Με τη ρίζα. Πάνω στα κίτρινα φύλλα γίνομαι ρίγος. Κι έπειτα— χώμα, αέρας, φτερά. Αρχή του ποιήματος, υπό το φως των άστρων.               

                                                                                                                  Αστρόσκονι.

ΙΙ
Η πιο εξαίσια αυταπάτη· η βεβαιότητά μας.
Το σφυρί, το μυστρί, και το νήμα της στάθμης.
Αρκούν; Δεν αρκούν;

Αν δεν πετούν τα πουλιά, αν δεν φυσάει αέρας,
αν η οχιά δε συρθεί στα θεμέλια,
αν δεν παγώσει το αίμα στις φλέβες—
φως και ζωή δεν υπάρχει. Ακούς;

Τα σπίτια μας τα χτίσαμε πάνω σε άλλα σπίτια,
με υλικά παλιά και με λαχτάρες μελλούμενες.  
Αργότερα, —άλλες ανάγκες, κι άλλοι φόβοι
χτίσαμε κατοικίες στο κενό. Καθέτως.
Πολυώροφους τάφους, δηλαδή,   
κάτω απ’ τους γαλαξίες.

ΙΙΙ
Ανυποψίαστοι, και αφελείς—  
παγιδευτήκαμε στα πλήκτρα.  
Μπροστά σε αμείλικτες οθόνες, πλέον,
                                        κυλά η ζωή.
Στο ΙΝ.ΒΑΣ.ΑΥ* χαμένοι.
Στην κόλαση των πληροφοριών.

Απρόσωποι και άβουλοι πορευόμαστε,
χωρίς αφή, χωρίς ψυχή, χωρίς οράματα!
--------
*(Ιντερνετικό Βασίλειο της Αυταπάτης).

 

✍️

Πράξη Τρίτη
 

Ι

Μνημονεύοντας ποιητές και χειρώνακτες της ζωής. Εργάτες, αγρότες, φοιτητές του ονείρου. Όλοι μαζί σε μια πράξη, που κλείνει εντός της το χθες και το αύριο. Εμάς, και τους άλλους που έρχονται διαρκώς, τυραννισμένοι, από στεριά και θάλασσα.
Από χαμένες πατρίδες. Μ’ ένα όνειρο μόνο: «Να ζήσουν. Να ριζώσουν.
Να χτίσουν κοντά μας το μέλλον τους.»

ΙΙ
Αλλά, το άπειρο η απεραντοσύνη—
αλλιώς τραγουδά στη σιωπή. 
Στην αποξένωση μας. Αλλιώς.
Σε ρυθμούς μιας καρδιάς ραγισμένης.

Ένα κέντρο φωτός, η καρδιά, που επιμένει,
να στέλνει ανθρώπινα μηνύματα στο μέλλον.
                  «Τα δέντρα, ο άνεμος, 
οι αγάπανθοι, κι μείς, —λεν τα παιδιά—
θα φέρουμε πίσω, πάλι, την άνοιξη!
Τις καλύτερες μέρες.
Την χαμένη αρμονία του κόσμου.»

(Τα παιδιά μας, λίγο πιο πέρα, σ’ έναν άλλο ουρανό, δοκιμάζουν τα δικά τους φτερά.
Με αυτά θα πετάξουμε πάλι κι εμείς. Στο φως του μέλλοντος τους!)

IΙΙ
Και μην ξεχνάς,
εκείνα που είπε κάποτε ο ποιητής:

«Τὰ σπίτια ποὺ εἶχα μου τὰ πῆραν. Ἔτυχε
νά᾿ ναι τὰ χρόνια δίσεχτα  πόλεμοι     
                                          χαλασμοί ξενιτεμοί...(1)

Αυτά, θα πούμε, τώρα, κι εμείς.
Σε άλλο τόνο
              με άλλη φωνή:
              Τα σπίτια που είχαμε,
τα πήραν δανειστές και τραπεζίτες.
Κοράκια της νύχτας πλειοδότησαν,
                                 μια Κυριακή,
και μείναμε χωρίς τον ουρανό μας.

Έτσι γίναμε οι αλήτες,
οι ταπεινοί κι οι καταφρονημένοι.

Ξένοι πλέον στον τόπο μας,
υπάρχουμε· δεν ζούμε.
Λοιπόν; Θα νικηθούμε;

«Ομπρός, βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο» (2)
                               πάνω από τα συντρίμμια.


--------------
1. Σεφέρης ΚΙΧΛΗ, Α΄, Το σπίτι κοντά στη θάλασσα.
2. Σικελιανός: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ.

✍️

Αντί επιλόγου
(Για την ομορφιά που χάθηκε· εξαιτίας μας.)
 

Πάνω σ’ αυτήν εδώ τη «Φωτεινή Σκηνή», ένας θίασος όλοι.
Ένα έργο ζωής και ονείρου.
Ας στοχαστούμε απ’ την αρχή τον κόσμο.  
Χωρίς οίηση, χωρίς αυταπάτες.  

Έντομα, ζώα, φυτά, 
η μοίρα μας πάνω στη Γη· κοινή.
Κάτω από έναν ζωοδότη Ήλιο,
και στη μαγεία των άστρων— πορευόμαστε.
  

Ο πλανήτης αυτός, είναι το σπίτι μας.
Χώμα, φτερά, ουρανός.
Είναι η αρχή και το τέλος μας· δίχως τέλος.

Το πιο ωραίο παραμύθι του σύμπαντος.

✍️✍️✍️
 

Ginger F. Zaimis in dialogue with Anna Griva on poetic performance, March 2026

AG: Your work often exists at the intersection of poetry and performance. How did you first come to see performance as an essential extension of your poetic voice, rather than simply a way of presenting written text?

GZ: I use poetry as a master discipline, language and poetics as architecture and arts, letters as resonance... As such, the “it” or rather poetry in this case, must be tested, employed, synthesized, harmonized and experimented with, again and again...for I am eternally re-minded; re-member M. Vitruvius Pollio's advice, letters, “...An architect should be equipped with multi-disciplinary knowledge, for it is his/her judgment that all other artistic works are put to the test. The child of knowledge (and I would include wisdom here too) is/are practice and theory.”[i]

Thus, as a polymath, poetry takes many shapes for me...as poet, playwright and literary translator, serial creative, etc. Poetry can shape and reshape dramatury, opera, dance, music, the Classics, as well as, our cultural collective consciousness giving space, shape and from to performance arts whether that be new expressions and/or Classical reception thereof. Its a natural progression, expansion of 'arte experimentale' while redrawing boundaries and testing possibilities.

AG: In your poetic performances, how does the presence of the body reshape the meaning of the poem? Do gesture, movement, and voice reveal dimensions that remain latent on the page?

GZ: The semiotics of performance and the body speak the language of poetry in motion, as well as, poetry speaks with/to/through the body and performance, but not only.

Re: gesture, movement, and voice … I would say yes and no in the same breath. I have seen the three reveal themselves in 2D, 3D and even 5D (dimensional capacities). Of course, the perception of the experience is subjective to the reader, seeker and/or performer for the mirror of life is always reflecting. Alas, for me as writer/creator/performer, I believe it essential to build multiple layers (as architect) that speak with/to/through the the author, the body of work and audience. Poets are bards which channel art and letters from the Divine; tuning voice and verse into resonance, harmonic frequency “for the greater good of Humanity” to borrow Alfred Nobel's magnanimous ideology.

Especially, voice... The Human voice has so much potential to be re-discovered as it is mostly, under developed and underrated. I would posit, as consciousness rises, Humanity re-members and re-learns more of their gifts and the capabilities thereof. Take the Opera Singer who has a diverse octave range and can shatter glass with the voice or song. The Quantum Mechanics are straight foreword. Harmonize or tune the voice in sympathetic resonance with that frequency of the glass, and they co-exist but when the frequency of the voice and the energetics of the glass, exist un-harmonically, the glass distorts, transforms, breaks. Similar to a friendship, like energies attract while unlike energies repel. Likewise, the cancer cell cannot exist within the body of a harmoniously alkaline bio-energetic field. Vitruvius also speaks of this Harmony via his Six Principles through an architectural philosophy.

AG: Many of your performances create an intimate yet charged space between you and the audience. How do you approach this relationship, and to what extent does audience presence influence the unfolding of the poem?

GZ: It has been noted in review, that my work speaks through “dramatic voice and verse”[ii] and my work with Classical forms such as the sonnet, speak “...of history, the arts and science, and prove the sonnet is more than merely a song love, that it can a must contain a multitude of voices and address infinite concerns”[iii]

I perceive this relationship as dialogue, always a dialogue even if reading in monologue. Why? Because the me is really the “we” whether is be you and me; me and the audience and/or the me and the seemingly void which is more voluminous that the seemingly occupied space, for the permanence of the mesh of the universe is always listening[iv]. Like water, she is memory and Mnemosyne[v]. Words are very powerful tools. They can part the sea[vi], lull a babe to sleep and/or wield sonnets like sword: sharp, poignant and direct.

AG: How does temporality function in your work? Unlike the fixed form of a printed poem, performance exists in time and then disappears—how does this ephemerality inform your poetics?

GZ: Re: Temporality functions on multiple levels in my work. I approach my words, poetics and poetry with the philosophy of a mediation, akin to a Stoic. All the while reminding oneself that the past is not fixed (rather the perception of) and the consciousness thereof can be re-written, re-shaped and transformed by words, actions and re-actions via the present-future. Thus, the precipice for my progression of μύθος και λόγος in my work and specifically, the operetta/libretto in performance of Therapy with Antigone and Antigone the Heroic Crown[vii], which is premised on Sophocles' daughter of Humanity, Antigone, are written in the form of the Heroic Crown of Sonnets (ie. a rare Italian Renaissance form that was designed by the architects of the Sienna Academy in 1460 alas no remaining prototypes exist).

Re: Ephemerality likewise functions on multiple levels also. The ephemeral has much space and place in my poetry, poetics and language. It co-exists in the 2D, 3D, 5D and... It has shape and is without shape similar to the “unmoved Mover”[viii]. Or likewise, as if it were a twin existence, both here and there are one concurrently which infer Quantum Entanglement. It is the is and not; the everything and nothing simultaneously while being the one plus one which equals three[ix].

AG: Do you conceive your performance as fragments of interpretations of pre-existing poems, or as autonomous poetic works that emerge fully only in performance? How does the writing process differ when you know the poem will be embodied?

GZ: They emerge both as fragments of interpretation and autonomous poetic works. Its as if they take on lives of their own or rather grow-into pluralistic dialogues and disciplines. Whether that be straight poetry in monologue or on the black of a page, to the narrator who is story-teller unto the child as story, myth or logos, as well as, drama in-situ theater, solo dance performance or fully cast operetta). The poetry takes on a life of its own and morphs into expansive modalities to carry the message, ping the past for the present-future and/or communicate through Classical, perennial archetypes as didactic dialogue.

Alas the writing process differs pending the necessity for it's shape and form. In fact, more often than not, I write the pure poetry first and then adapt to screen play or performance for commission (ie. the performance/operetta of Therapy with Antigone which was presented a the World Poetry Festival in 2023).

AG: Sound, silence, and breath seem to play a crucial role in your performances. How consciously do you compose these elements, and do you think of them as part of the poem’s language?

GZ: Sound, silence and breath are integral, essential and crucial in my poetics and performances for without sound, silence nor breath there is no life literally.

Thus, I am re-minded of the canonical, pre-Genesis where disorder; darkness and chaos are reshape by sound and silence. And the God said, “Let there be Light...” One is also re-members that art created in the external world mirrors our inner experiences through formal integrities by the artist who operates “in the shadow of the Divine”[x] Thus, in observation, the dialogue becomes a consciously conscious language with/to/through one's Higher Self and God, Source, Creator.

Sound, silence and breath are also what I used to shape my first (NEW) poetic form, which is named 'the Portico' and outlined in the treatise entitled, The Portico Convention. The poem employs sound – silence – sound, thus, emulating the facade of a Classical portico or porch such as the Erchection Temple atop the Athenian Acropolis. One of the first generation Portico poems is The Caryatids which is included here below. The structure incorporates the Golden Ratio for shape while the line verses are written in rhyming pentameter via partitioned couplets

The Caryatids
for Edward Lear
 
Portico of six rhomb adjacent to
Beauty eurhythmic adjoined carefully two
 
Commitment lifetime obligation weighty
All from Laconia maidens of the Caryae
 
Proconsuls to another Agora spread below
On head entablature sculpted figures in tow
 
Sisters of Hellas less one via London
Stolen like Helen usurped from home
 
Girls of the nut-tree devots of Artemis
Made for her temple encircled dance with reeds
 
Enslaved for betrayal Persia versus Athena
Treason that must stay basket head coronas
 
Maybe the statues, they will be too tired to hold
Shall concur one day this crumbling world
 
Let’s go, don’t wait get-up and leave, girls
Recreate our fate like dharma and pearls.

The first generation prototype that has been re-tweaked, was inspired by the Caryatids, their sculptures and their provenance sourced from Vitruvius’ De Architectura. Additional prototypes include the poems: Propylaia and The Portico for example. They were the first prototypes modeled which shape The Portico Convention treatise. Both poems, the Propylaia and The Caryatids are also inclusive of the debut poetry collection, Excavated Athens to Alexandria.

AG: Poetic performance often challenges conventional literary spaces and expectations. What possibilities—and perhaps risks—do you find in working between literary and performative traditions?

GZ: Perhaps its fair to say (ahahahaha), I am often challenging the conventional literary spaces, 'the gatekeepers' and expectations thereof while breaking old templates and suggesting the new “through fresh eyes”[xi]. And if the truth be told, this can be “risky and often risque, tender and tough, sophisticated yet sassy” coupled with the  unbridled willingness “not to be put in a box but rather perceive life beyond the box”[xii].

Short Biography

Ginger F. Zaimis is an American poet, playwright, literary translator and scholar of the Classics who specializes in perennial archetypes and forms while reuniting the Humanities and Sciences. She is the author of seven books and multiple plays/performances which include Prometheus Rebound, Therapy with Antigone and The Divine Inquisition (a query as philosophical suggestion on the death of Alexander the Great). Ginger's grammatology explores the intersections of contemporary modernisms, comparative literature and philosophical translations from the Ancient Greek to English verse. Her philosophical verse translations speak with the Stoics, Cleanthes' Hymn to Zeus written in Sestina, Marcus Aurelius' Meditations entitled as Speaking Stoic: Unto Myself (work-in-progress), as well as, Aristophanes' Frogs. Her work is lauded for connecting-the-dots via interdisciplinary tapestries of mythology and philosophy (with excerpts from Aeschylus, Homer and Sophocles to Aristotle, Plato, and the Corpus Hermetica), architecture, drama, performance and Romanticism (of Blake, P.B. Shelley, John Keats and Bryon). Her poetry is translated into Modern Greek, Bengali, Albanian and forthcoming into Arabic, Italian and Spanish. She is the architect of two new poetry forms (the Portico and Triptych), a Keats-Shelley Rome fellow and a Centre for Hellenic Studies, Harvard University scholar and Philhellene who speaks, reads and educates on themes advocating Humanity and the Humanities as thinker, writer and consciousness preservationist of the natural world.

Bibliography (Select)

  • ΑΝΤΙΓΟΝΗ the Heroic Crown, ISBN: 978-618-86679-1-4; Poetry/Philosophy
  • The Portico Convention (a NEW poetic form), ISBN: 978-1-938963-06-3 & 978-1-938963-07-0; Poetics/Philosophy/Architecture
  • Philosophy and Poetry, co-authored w/ E. Moutsopoulos, 978-618-80327-1-2; Philosophy/Poetry
  • Prometheus Rebound and Other Mythology, ISBN: 978-1-938963-33-9 & 978-1-938963-34-6; Poetry/Philosophy
  • Therapy with Antigone and the Trilogy Verses, ISBN: 978-1-944682-40-8; Poetry/Philosophy
  • Monumental Athens Urban, ISBN: 978-1-938963-02-5; Architecture
  • Excavated Athens to Alexandria, 978-1-938963-04-9 & 978-1-938963-05-6; Poetry/Philosophy/Architecture

Keynote Talks, Readings, Performances & Exhibitions (Select)

Votive for Ειρήνη, Poetry for World Peace Conference, 2025
Antigone-in-Athens, in concerto w/ Baroque viola di gamba, Angelos Repapis@Athens Art Gallery (2024)

Therapy w/ Antigone @Freud Museum London (2023)

Byron @200, Byron & Shelley the Italian, Greek Years @British School Athens (2024)

Asclepic the Mirroring @UP Festival, Patras, Greece (2023)

Myth,Choice & Destiny, @London Speaker Series (2024)

Therapy w/ Antigone, Performance, @World Poetry Festival (2023)

Axioms of Thought Connecting the Dots, Gabelli London Speaker Series, (2021)

The Romantics & Greece @Keats-Shelley Museum Rome (2017)

Keats & me: Dialogues with a Grecian Urn, Festival Of Ideas & Writing

@British School Athens (2023)

Between lines: Shakespeares Sonnets @London Speaker Series (2023)

#ODYSSEY2017, excerpts 2:00:20 w/ Elliniko Theatro @Megaron Athens (2017)

Excerpts of Aristophanes' Frogs @Bibliotheca Alexandrina (2019)

Prometheus Rebound and Other Mythology @The Athens Centre (2016)

Fairy Tale Logic @American School of Classical Studies Athens, Costen Hall (2016)

Balancing Mythos & Logos through Poetry, Centre for Greek Philosophy @Athens Academy (2016)

Excavated Athens to Alexandria @Parnassus Literary Society, Kostis Palamas Salon (2013)


[i]Zaimis, G.F. , “The Portico Convention: Poetry as Architecture and Architecture as Poetry”, quote from The Ten Books of Architecture, Pollio, Virtriuvis M., 15 B.C., 2013

[ii]Slonimsky, Lee, 3rd Collection, Therapy with Antigone and the Trilogy Verses, 2017

[iii]Hilbert, Ernest, 1st Collection, Excavated Athens to Alexandria, 2013

[iv]Hellenistic philosophy and mathematics, Hellenistic Alexandria 2nd cent. BC

[v]Μνημοσύνη/Mnmemosyn, Titan, goddess of memory and the Mother of the Nine Muses

[vi]Christian/Hebrew Canon, parable of Moses parting the Red Sea

[vii]Zaimis, G.F. , “Antigone the Heroic Crown”, 2023

[viii]Aristotle, De Anima

[ix]Pythagorean Theorem “Πι”

[x]Moutsopoulos, Evangelos and Zaimis, G.F., Philosophy and Poetry, pp. 18, 2014

[xi]Proust, Marcel

[xii]Georgopoulou, Maria, 3rd Collection Therapy with Antigone and the Trilogy Verses, 2017

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Ημ/νία δημοσίευσης: 21 Απριλίου 2026